اهمیت و جایگاه وصیت نامه سیاسی- الهی امام خمینی(ره)

م.آ

نوشتن وصیت نامه بعنوان یک دستور اسلام وصیت یکی از سنت های پسندیده است که در میان انسانها در پهنۀ تاریخ بوده است. اسلام نیز بر این سنت تأکید دارد و پیروان خود را از سوئی به نگارش وصیت نامه و یادآوری حقوق ادا نشده و تکالیف برجای مانده و وصیت بر انجام آنها و توصیه هایی به فرزندان و خویشاوندان در جهت پیمودن راه درست و از سوی دیگر مخاطبان و شنوندگان وصیت را به حفظ و عمل به وصیت و پرهیز از کتمان آن فرا می خواند.

امام خمینی(ره) پس از برقراری نظام اسلامی در ایران به پیروی از امامان و پیشوایان خود مجموعه راهنمایی هایی را برای بقا و استواری ارکان نظام دینی، در قالب وصیت نامه ای سیاسی الهی و منشوری برای آیندگان از خود به یادگار گذاشت. وصیت نامه امام خمینی(ره) که منشور انقلاب، صحیفۀ استقلال، زبور حکومت اسلامی و صحیفۀ انقلاب لقب یافت.

دلایل اهمیت وصیت نامه امام خمینی(ره):

1.      بررسی وصیت نامه امام خمینی از آنجا مورد اهمیت واقع می شود که ایشان فردی هستند که در اندیشه های ناب اسلامی متخصص و اسلام شناس اند نظرات ایشان در حوزه های مختلف قرآنی، فلسفی، فقهی، عرفانی و .... نه تنها مطرح می باشد بلکه از مهم ترین نظرات و تفسیرهای موجود در این حوزه های می باشد.

2.      از آنجا که هر فردی در طول زندگانی خود سیر تکاملی را می پیماید، دانشمندان و بزرگان نیز از این سیر صعودی مستثنا نیستند. بدین منظور چه بسا دانشمندی که در اواخر عمر نظرات خود را در اوایل جوانی بررسی می کند، نظریات و ایده های اولیۀ خود را اصلاح یا تکمیل می کند. از آنجا که آخرین اثر یک دانشمند از آراء اولیه اش مهم تر می باشد (البته در عین مهم بودن نظریات اولیه)، امام خمینی نیز در سالهای پسین عمر بابرکت خویش به نگارش وصیت نامه روی می آورند و سعی می کنند تمام مطالب مهمی را که برای استمرار انقلاب اسلامی مفید و قابل توجه است برای ملت بیان کنند.

3.      یکی از راههای شناخت اهمیت یک پیام (علاوه بر اینکه باید جایگاه فردی که پیامی را صادر کرده است شناخت) این است که مخاطبین آن پیام را در نظر بگیریم. کسانی که در این جایگاه هستند که می توانند همه عالم را مورد خطاب قرار دهند عبارتند از: پیامبران، حکما و فلاسفه، عالمان، عرفا و هنرمندان و مصلحین، در این بین توجه به جایگاه امام خمینی نه تنها به عنوان معمار کبیر انقلاب و رهبر نهضت اسلامی بلکه به عنوان عالم مومن و متعبد متخصص در معارف دینی در بررسی رهنمودهای ایشان در وصیت نامه حائز اهمیت است. ایشان در ابتدای وصیت نامه سیاسی الهی خود، مخاطبین خود را نه تنها ملت ایران بلکه ملل اسلامی و مظلومان جهان از هر ملت و مذهب می دانند. به همین خاطر، گستردۀ مخاطبین امام خمینی در وصیت نامه ایشان یکی از موارد اهمیت این وصیت نامه و نمایش دهندۀ جایگاه آن می باشد.

4.      با توجه به گسترده و حجم اطلاعات در جهان معاصر، وقوع هر انقلاب یا اصلاحاتی در یک کشور به سرعت از رسانه های جمعی تبلیغ و پخش می شود. در این بین رسانه های جمعی کشورهای مخالف آن انقلاب یا اصلاحات بی بدگویی و بیان نقاط ضعف آن می پردازند و کشورهای موافق به موضع گیری معتدل تری روی می آورند. با وقوع انقلاب اسلامی ایران شبکه های رادیویی و تلویزیونی و شبکه های مختلف ماهواره ای در اغلب کشورهای جهان خصوصاً در کشورهای سرمایه داری به موضع گیری مقابل این انقلاب مردمی برخاستند. امروزه نیز پس از گذشت بیش از سه دهۀ پر افتخار و البته پر فراز و نشیب از عمر پر برکت انقلاب اسلامی ایران شاهد تبلیغات منفی در فضای مجازی و انواع پایگاههای اطلاع رسانی و شبکه های ماهواره ای علیه جمهوری اسلامی هستیم. حضرت امام خمینی(ره) این نکته را در متن وصیت نامه خویش این چنین می آورند: «و از همین قماش توطئه ها و شاید موذیانه تر، شایعه های وسیع در سطح کشور و در شهرستانها بیشتر، بر اینکه جمهوری اسلامی هم کاری برای مردم انجام نداد بیچاره مردم با آن شوق و ضعف فداکاری کردند که از رژیم ظالمانۀ طاغوت رهایی یابند، گرفتار یک رژیم بدتر شدند! مستکبران مستکبرتر و مستضعفان، مستضعف­تر شدند!... و ای کاش اسم اسلام روی این جمهوری نمی گذاشتند» تبلیغات منفی علیه جمهوری اسلامی ایران به شیوهخ های مختلفی مورد توجه دشمنان نظام قرار گرفته است که از جملۀ آنها می توان به جنگ نرم اشاره کرد که اساس آن بر القاء ناکارآمدی نظام جمهوری اسلامی استوار است. در این بین بهترین منبعی که گویای اندیشۀ حضرت امام خمینی است و می توان آنرا مبنایی برای معرفی انقلاب قرار داد، وصیت نامه سیاسی الهی ایشان می باشد.

5.      تأکیدات حضرت آیۀ ا... خامنه ای (به عنوان فردی که پس از امام خمینی رهبری نظان جمهوری اسلامی را قبول کردند) در مورد اهمیت و جایگاه نامه امام خمینی، یکی دیگر از دلایل پرداختن به وصیت نامه و لزوم بازخوانی آن می باشد. مقام معظم رهبری در این زمینه می فرمایند: «جا دارد در برهه های مختلف، مردم، مسئولان گوناگون و جوانها این وصیت نامه را بازخوانی کنند و در آن تدبر کنند»[1] «نباید دستگاه تبلیغی اسلامی کشور بگذارد که یاد امام (ره)- حتی اندکی- کهنه بشود، که البته کهنه هم نخواهد شد، امام با شخصیت و عظمت خود با خصوصیاتی که در او بود و بعد از معصومین(ع) در هیچ کس جز او ندیده ایم و نشنیده ایم، پایۀ اصلی و ریشۀ این شجرۀ طیبه است. این ریشه باید همیشه محکم و زنده و تازه بماند. یاد امام را با ابعاد حقیقی شخصیت و بیان افکار و بخش هایی از وصیت نامه و محکمان و مسلمات فرمایشها و جهتگیری های او زنده بداریم.»[2] حضرت آیۀ ا... خامنه ای در پیامی در تاریخ 18/3/1368 به مناسبت برگزیده شدن ایشان توسط خبرگان منتخب مردم به سمت رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران به ملت شریف ایران دادند بر اهمیت وصیت نامه ایشان تأکید فرموده و افزودند: «همانطور که رهبر کبیر و عزیز ما بارها تکرار می کردند و در وصیت نامه سیاسی الهی خود نیز بر آن تأکید ورزیده اند، وحدت کلمه و وحدت صوفوف ملت ما که رمز پیروزی انقلاب بود، رمز بقا و سلامت و تداوم آن نیز هست».    «حفظ قانون اساسی و خط امام – که در وصیت نامه آن بزرگوار مجسم و متبلور است – و شعارهای اساسی و سیاست های کلی کشور، چیزهایی است که باید با همۀ وجود از آنها پاسداری کرد و آنها را گرامی داشت»[3]

6.      یکی دیگر از دلایل اهمیت وصیت نامه امام این است که معیار «خودی و غیرخودی» قرار گرفته است. چه اینکه انقلاب اسلامی آن شجرۀ طیبه ای که امام بزرگوار غرس کرد و خداوند به آن برکت بخشید، وظیفه حفاظت از آنرا تمام مسئولان آحاد مردم بر عهده دارند و در این بین حفاظت از وصیت نامه امام خمینی جایگاهی بس مهم دارد. حضرت آیۀ ا... خامنه ای در ایم باره می فرماید: «آن کسی که امام و راه امام و وصیت نامه امام را قبول دارد، او خودی است، آن کسی که استقلال ایران برایش دارای اهمیت است و به آن پایبند است، خودی است»[4]  «امام عزیز بزرگوار ما به رهنمودهای زمان حیات خود اکتفا نکرد بلکه بعد از رفتن هم این وصیت نامه گرانبها را گذاشته است. عزیزان من اگر شما به وصیت نامه امام نگاه کنید – من به شما جوانان توصیه می کنم که مخصوصاً به این وصیت نامه مراجعه و مکرر نگاه کنید – خواهید دید که از اول تا آخر آن دو نقطه درخشان وجود دارد و آن دو نقطه این است: اول تمسک به اسلام و ارزشها و قیم اسلامی و استفاده از راهنمایی های اسلام که شما را به سعادت می رساند و راه را نشان می دهد و دوم اتحاد و اتفاق»[5]

7.      وصیت نامه امام حاوی پیشگفتار نسبتاً مفصلی در باب اعتقادات اسلامی و جایگاه ثقلین در گسترده احکام و اعتقادات می باشد. از آنجا که حکمت عملی همیشه براساس حکمت نظری شکل می گیرد و اساس احکام عملی و فرعی اسلامی بر پایۀ احکام عقیدتی استوار است، حضرت امام پیشگفتاری را به عنوان زیر بنای فکری دستورهای عملی و ارشادهای تاریخ ساز خویش نوشته اند که راز نگارش این پیش گفتار را می توان در همین نکته جستجو کرد و این عامل، یکی از موارد اهمیت وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی در بین آثار دیگر ایشان و در بین آثار دیگران می باشد. پیامبر عظیم الشان اسلام، بنیان گذار این سیرۀ گران مایه در تاریخ مسلمانان است و احادیث معروف ثقلین سفینه نوح غدیر و ... گواه این مدعاست که پیامبر (ص) در کفار ابلاغ دستور العمل ها از زیر بنا و جهان بینی آنها نیز سخن به میان می آورند. از آنجا که امام خمینی در وصیت نامه خویش آخرین پیام ها و دستورات خود را برای تداوم این نهضت الهی بیان می دارد، هر گونه تحریف لفظی و معنوی وصیت نامه امام که در پی آن تفسیرهای غلط به صورت عمدی داشته و تأویل های نادرستی از آن صورت بگیرد، انقلاب از مسیر اصلی خود فاصله گرفته و خدای ناکرده در صورت غفلت یا تغافل، انقلاب اسلامی به انحراف کشیده می شود. به همین خاطر جهت پاسداری از انقلاب اسلامی و جلوگیری از تحریف آن بازخوانی وصیت نامه امام ضرورت می یابد.

8.      نوشتن وصیت نامه بعنوان یک دستور اسلام وصیت یکی از سنت های پسندیده است که در میان انسانها در پهنۀ تاریخ بوده است. اسلام نیز بر این سنت تأکید دارد و پیروان خود را از سوئی به نگارش وصیت نامه و یادآوری حقوق، بدهکاریها، بستانکاری ها، مشخص کردن هزینه اموال متعلق به خود (تا حد یک سوم دارائی) و توصیه هایی به فرزندان و خویشاوندان در جهت پیمودن راه درست و از سوی دیگر مخاطبان و شنوندگان وصیت را به حفظ و عمل به وصیت و پرهیز از کتمان آن فرا می خواند. نوشتن وصیت نامه از سنت های دیرینه جهان اسلام است و به گروه خاصی اختصاص ندارد. مسلمان باید در وصیت، عدالت را رعایت کند، درباره بیش از ثلث اموال خود وصیت نکند و وارثان پس از خود را از حقوقشان محروم نسازد. در مورد اینکه آیا نوشتن وصیت نامه از واجبات است یا نه؟ باید گفت از ظاهر آیۀ 180 سوره بقره[6] بدست می آید که وصیت کردن برای کسانی که اموالی دارند و یا حقوقی بر عهده آنها است که باید پس از مرگ انان ادا گردد واجب است، ولی دقت بیشتر در نصوص اثبات می کند که این امر ارشادی اسنت و آیه در صدد تحریص و تشویق به وصیت است نه بیان الزام و وجوب آن[7]

بزرگان دین و سیاست و پیشوایان امت اسلامی افزون بر وصیت حقوقی شخصی، توصیه ها و رهنمودهای کلی و اساسی را برای حفظ کیان دین و وحدت امت خطاب به مسلمانان داشته اند. تأکید پیامبر عظیم الشان اسلام بر حفظ کتاب خدا و اهل بیت پیامبر به عنوان مفسران و مجریان احکام الهی و پرهیز از جدایی انداختن میان آنها و وصیت امام علی(ع) به تقوا و نظم در امور برقراری صلح و آشتی میان امت، مبارزه با ظالم حفظ سنت امر به معروف جهاد در راه خدا، حفظ حرمت کعبه و ... را می توان از نوع وصایای اجتماعی و سیاسی دانست که اگر امت پیامبر به راستی و دقت به این وصایا عمل می کردند، به یقین امروز با چنین مشکلاتی دست در گریبان نبودند.

امام خمینی پس از برقراری نظام اسلامی در ایران به پیروی از امامان و پیشوایان خود مجموعه راهنمایی هایی را برای بقا و استواری ارکان نظام دینی، در قالب وصیت نامه ای سیاسی الهی و منشوری برای آیندگان از خود به یادگار گذاشت. وصیت نامه امام خمینی که منشور انقلاب، صحیفۀ استقلال، زبور حکومت اسلامی و صحیفۀ انقلاب لقب یافت، کتاب جامعی است که نکته ای را در باب ارشاد انسان فروگذار نکرده است.

معنای وصیت

وصیت در لغت به معنای «وصل کردن»[و پیوند زدن] می باشد و این نوع تصرف را وصیت نامیده اند بخاطر دو مناسبت: اول: زیرا تصرف در زمان حیات، به تصرف پس از مرگ وصل می شود[مانند جایی که متعلق وصیت، امور مالی باشد] دوم: قصد قربت موصی (وصیت کننده) در زمان حیات به تقرب جستن او پس از مرگ وصل می شود[ مانند جایی که متعلق وصیت امور عبادی باشد]. وصیت در اصطلاح شرعی به دو معنا به کار می رود: الف: تملیک عین یا منفعت [توسط موصی] پس از وفات [مجاناً برای شخص دیگری، که به این نوع وصیت تملیکی می گویند.    ب: مسلط کردن شخصی [ به نام وصی] برای انجام تصرفاتی پس از وفات[ که خود موصی در زمان حیات می دانسته است آنها را انجام دهد، که به این نوع، وصیت عهدی یا وصایت می گویند][8] لازم به ذکر است که در مورد احکام وصیت، فقها بصورت مفصل به آن پرداخته اند که برای نمونه می توان به شرح لمعۀ شهید ثانی اشاره کرد.

 

تاریخچه وصیتنامه سیاسی الهی امام:

از اسنادی که ساواک در مورد امام خمینی بدست آورده است برمی آید که ایشان در سال 1343 یک وصیت نامه شخصی و کوتاه می نویسند که متن آن بر اساس اسناد ساواک به این ترتیب است:

«بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله علی السراء و الضراء و السلام علی محمد و آله الطاهرین      و بعد نور چشم محترم که مورد وثوق اینجانب است وکیل است از طرف حقیر در کلیه امورم آنچه از وجوه از قبیل سهمین مبارکین مطالب هستم به ایشان بدهند، برای تأمین شهرید طلاب محترم و وکیل هستد در اخذ و دست گردان سهمین مبارکین و هر نحو وجهی که باید به من برسد و در اعطاء بر محال مقرر خود و وصی اینجانب هستند و وصیت نامه ام در یکی از دفاتر موجود است. قضای چندین سال صوم به عهده دارم احتیاطاً و دو سه سال هم نماز احتیاط کنند. کتب من از مصطفی است. اثاثیه خانه مطلقاً از مادر مصطفی است. بقیه به وصیت نامه ام عمل شود. مراد از نور چشمی که در صدر ورقه نوشته ام، فرزند بزرگم آقا مصطفی خمینی، ایده الله تعالی است و او صیه بتقوی الله واطاعۀ امره و ارجو منه الدعاء فی الحیاۀ و الوافاۀ

5 رجب المرجب 1384، روح الله الموسوی الخمینی»

امام خمینی این وکالت نامه به همراه یک نامه دیگر را برای آقا مصطفی ارسال کردند. با ارسال این وکالت نامه وضعیت اخذ وجوهات و پرداخت شهریه طلاب و مخارج ضروری دیگر روشن گشت. البته امام خمینی اطلاعی از دستگیری آقا مصطفی و زندانی شدن ایشان در تهران نداشتند لذا نامه ها را به نام ایشان نوشته و توسط مأمور ساواک و هماهنگی دستگاه امنیتی و سفارت ایران، ارسال[9] می فرمودند.

وصیت نامه معروف سیاسی الهی امام در تاریخ 26/12/1361 هـ.ش توسط امام خمینی نگاشته شد و یک نسخۀ آن طی پیامی که در تاریخ 22/4/1362 هـ.ش به مناسبت افتتاح اولین دوره مجلس خبرگان رهبری صادر فرمودند، نزد خبرگان مردم به امانت سپرده شد. بار دیگر پس از انجام تغییراتی توسط ایشان، در پنجمین سالگرد نگارش و تنظیم وصیتنامه، در تاریخ 19/9/1366 هـ.ش به دستور ایشان و با حضور حضرت آیت ا... خامنه ای (رئیس جمهور وقت) حجت الاسلام و المسلمین حاج سید احمد خمینی، ریاست مجلس شورای اسلامی، ریاست قوه قضائیه، نخست وزیر و ... جلسه ای در محضر امام تشکیل شد که پس از بیانات کوتاه آن حضرت متن وصیتنامه اصلاح شده در دو نسخه جهت نگهداری در مجلس خبرگان و آستان قدس رضوی تحویل آقایان داده شد. سپس کلیۀ دیدارکنندگان به مجلس شورای اسلامی عزیمت کردند و پس از انجام مراحل مهرو موم رسمی وصیت نامه نسخه ای از آن توسط فرزند گرامی امام به رئیس مجلس خبرگان تحویل شد و نسخۀ دیگر نیز در اختیار حضرات آقایان: محمدرضا مهدوی کنی، مهدی کروبی، محمدرضا توسلی، حسن صانعی قرار گرفت تابه موزه آستان قدس رضوی تحویل شود و در همین جلسه نسخۀ سایق وصیت نامه موجود در مجلس خبرگان تحویل فرزند امام شد تا به حضرتش عودت دهند در تاریخ 15/3/1368 هـ.ش یک روز پس از ارتحال حضرت امام خمینی متن وصیت نامه حسب الامر ایشان – با توجه به تألمات شدید روحی فرزند امام – بوسیلۀ رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت ا... خامنه ای که در آن زمان ریاست جمهوری را برعهده داشتند در مجلس خبرگان مفتوح و قرائت گردید.[10]

 



1.        [1] . بیانات در دیدار جمعی از مداحان و ستایشگران اهل بیت(ع) مورخ 4/4/1387، و نیز بیانات در مراسم نوزدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی 14/3/1387. پايگاه اطلاع رساني مقام معظم رهبري www.KHamenei.ir

 

[2] . سخنرانی در دیدار علما و ائمه ی جماعات در آستانۀ ماه محرم 11/5/1368.

[3] . بیانات در جمع جوانان استان اصفهان 12/8/1380.

[4] . بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (ره)، 14/3/1385.

[5] . بیانات در دیدار جمع کثیری از مردم آمل، 21/3/1377.

[6] . کتب علیکم اذا حَضَر أحدکم الموت إن ترک خیراً الوصیۀ للوالدین و الاقربین بالمعروف حقاً علی المتقین: بر شما مقرر شده است که هر گاه مرگ کسی از شما فرا رسید، اگر مالی بر جای گذاشت برای پدر و مادر و نزدیکان، مطابق عرف [مقداری را] وصیت کند که این شایسته پرهیزکاران است.

[7] . درسهایی از وصیت نامه امام خمینی، سید محمد شفیعی مازندارانی، تهران، معارف 1386ص 5.

[8] . کامل ترین ترجمه نموداری شرح لمعه(شهید ثانی)، ج6، مترجم حمید مسجد سرائی، حقوق اسلامی، 1385، ص9.

[9] . سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک ج 5، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386 صص 35-34.

[10] . نگرشی موضوعی بر وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378 ص 3.


 

نوشته شده توسط آقادادی در یکشنبه هشتم خرداد 1390 ساعت 10:45 موضوع | لینک ثابت